In Bomal vinden jongeren op de vlucht weer de ruimte om jong te zijn

In de tuin aan de rand van het bos vliegt de bal van de ene groep naar de andere. Even verder houden jongeren een spontaan waterpistoolgevecht. Anderen dansen, maken video’s of praten met de begeleiders.

In Bomal kwamen de Youth in Transit-groepen uit Brussel en Luik samen voor een zomerkamp. Op het programma stonden kajakken, zwemmen, een barbecue, voetbal, volleybal en andere groepsactiviteiten. Een resem aan gewone vakantiemomenten, zoals zoveel andere jongeren die beleven.

Maar voor de jongeren op het kamp betekenen die eenvoudige momenten veel meer.

De jongeren die door Youth in Transit worden begeleid, kwamen alleen naar België, zonder ouders. Nadat ze een verblijfsstatuut hebben gekregen of een nieuwe stap in hun procedure hebben gezet, verlaten ze geleidelijk de collectieve opvang om zelfstandiger te gaan wonen. Zowel in Luik als in Brussel biedt Caritas hen een transitwoning en begeleiding op maat.

Die overgang zorgt ervoor dat ze op korte tijd leren omgaan met hun woning, hun budget, hun school, afspraken en administratieve verplichtingen. Tegelijk maken velen zich zorgen om hun familie die in het land van herkomst is achtergebleven, denken ze aan een procedure voor gezinshereniging of voelen ze de noodzaak om zo snel mogelijk een inkomen te verwerven.

Zelfstandigheid is een belangrijke stap in hun traject. Maar ze kan ook zwaar wegen op de schouders van jongeren die nog volop in hun tienerjaren zitten.

Rust, spel en vrije tijd zijn geen bijkomstigheid in de ontwikkeling van jongeren. Ze maken deel uit van de rechten die zijn vastgelegd in het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind. Voor jongeren die getekend zijn door een vluchtverhaal, de afstand tot hun familie en onzekerheid over de toekomst, kunnen zulke gezamenlijke momenten ook bijdragen aan een groter gevoel van veiligheid, sterkere sociale banden en meer zelfvertrouwen.

Mohabbat, 18 jaar, kwam in 2021 uit Afghanistan naar België. Hij vat het kamp eenvoudig samen: “We zijn op vakantie. We doen veel activiteiten en genieten ervan.” Over de begeleiders die hem sinds zijn aankomst ondersteunen, zegt hij: “Ze hebben me enorm geholpen.”

Zijn getuigenis herinnert aan een realiteit die in het migratiedebat soms onderbelicht blijft: jongeren op de vlucht zijn meer dan hun administratieve traject of de moeilijkheden die ze hebben meegemaakt. Ze hebben ook interesses, humor, vriendschappen, dromen en het verlangen om volop jong te kunnen zijn.

Youth in Transit begeleidt niet-begeleide minderjarigen van ongeveer 15 tot 18 jaar in hun overgang naar een zelfstandiger leven. Het project is actief in Brussel, Luik en Mechelen en biedt, afhankelijk van de locatie, individuele studio’s of kleinschalige gedeelde woningen aan. De teams ondersteunen de jongeren bij hun schooltraject, het dagelijkse leven, administratieve formaliteiten, de zoektocht naar huisvesting en het uitbouwen van een sociaal netwerk.

Het doel is niet om alles in hun plaats te doen, maar om hen de vaardigheden en het vertrouwen te geven die ze nodig hebben om stap voor stap zelfstandig te worden.

Zelfstandig zijn betekent echter niet dat je alles alleen moet aankunnen. Een jongere die weet bij wie hij of zij terechtkan wanneer er zich een probleem voordoet, beschikt over meer veerkracht om zelf oplossingen te vinden. Het kamp helpt die vertrouwensband op te bouwen in een andere context dan het dagelijkse leven.

Doorheen het jaar verlopen de contacten met de begeleiders vaak via afspraken of administratieve formaliteiten. In Bomal koken, spelen en nemen jongeren en medewerkers samen deel aan dezelfde activiteiten. Die gedeelde momenten versterken de onderlinge band, dit maakt de begeleiding nadien gemakkelijker.

Na meer dan acht jaar deelname aan deze kampen ziet Samir telkens hetzelfde gebeuren: “Zelfs al na de eerste dag merken we een verandering in de houding, zowel bij de collega’s als bij de jongeren.” Soms zijn enkele dagen al voldoende om met een nieuwe dynamiek verder te gaan.

Tijdens het kamp vond ook een activiteit plaats in het kader van het Europese project POWER2UAMs, in samenwerking met NADOE en het beleidsteam van Caritas International.

Het project wil de toegang van niet-begeleide minderjarigen tot essentiële diensten – zoals onderwijs, huisvesting, gezondheidszorg en bescherming – verbeteren. Tegelijk wil het hen meer inspraak geven in beslissingen die hun leven rechtstreeks beïnvloeden.

De inzichten die daaruit voortkomen, worden vervolgens gebruikt voor aanbevelingen, opleidingen en beleidswerk om het beleid en de dienstverlening voor niet-begeleide minderjarigen duurzaam te verbeteren.