POWER2UAMs: wanneer niet-begeleide minderjarigen het woord nemen

23/02/2026

In een vorig artikel stelden we de fundamenten voor van het project POWER2UAMs, medegefinancierd door de Europese Unie: de participatie van niet begeleide minderjarigen (NBMV) versterken en gelijke toegang tot publieke diensten garanderen.
Vandaag zet het project een nieuwe stap.

De lokale rapporten van Brussel, Luik en Gent, opgesteld tussen mei en november 2025 door Caritas International en NADOE, zijn gebaseerd op:

een literatuurstudie,
een mapping van actoren,
kwalitatieve interviews met 27 NBMV en 35 professionals in België.

Deze getuigenissen maken de realiteit die jongeren ervaren zichtbaar en werpen licht op de structurele beperkingen van het systeem.

Lees meer: POWER2UAMs: stem van niet-begeleide minderjarigen versterken

Wachten, onzekerheid en voorwaardelijke toegang tot rechten

De jongeren die we spraken hebben uiteenlopende profielen: ze zijn tussen 15 en 22 jaar oud en hebben verschillende verblijfsstatuten. Toch vertonen hun verhalen sterke gelijkenissen.

Velen beschrijven een langdurige wachttijd, gelinkt aan administratieve procedures, leeftijdsonderzoeken of verblijfsbeslissingen. Die onzekerheid ondermijnt hun welzijn en hun vermogen om toekomstplannen te maken.

Naast individuele situaties wijzen professionals op een blijvende spanning in het Belgische systeem: tussen migratiecontrole en kinderbescherming. In de praktijk hangt toegang tot bescherming, huisvesting of sociale begeleiding nog te vaak af van het administratieve statuut, in plaats van van de noden van het kind.

Een professional vat dit als volgt samen: “Er bestaat een soort oorspronkelijke discriminatie: ze worden eerst beschouwd als ‘buitenlandse minderjarigen’ en pas daarna als ‘minderjarigen’. Als de politie ergens een Belgische jongen van 14 alleen aantreft, of een buitenlandse minderjarige, worden twee volledig verschillende trajecten gevolgd. Op een bepaalde manier is er sprake van discriminatie.”

Dit onderscheid structureert trajecten, heeft een impact op het parcours van jongeren en creëert ongelijkheid in behandeling.

Onderwijs: motor voor de toekomst, maar blijvende drempels

Voor de bevraagde jongeren is onderwijs een cruciale hefboom naar autonomie. Velen willen hun studies voortzetten, soms tot aan de universiteit. Toch blijven er talrijke obstakels:

beperkte capaciteit in de onthaalklassen voor anderstalige nieuwkomers (DASPA / OKAN),
wachttijden vóór inschrijving,
de vereiste van een hoog niveau Nederlands of Frans om toegang te krijgen tot mainstream onderwijs,
frequente doorverwijzing naar laaggekwalificeerde beroepsrichtingen, los van het potentieel van de jongere.

Een jongere uit Luik vertelt: “De school is heel goed, maar we brengen meer tijd door met spelen dan met leren. Meestal komen de leerkrachten niet… Het is dus erg moeilijk om het tempo te volgen.”

Een andere jongere, die zijn schooltraject tijdelijk onderbrak door stress gelinkt aan zijn procedure, geeft aan zijn studies opnieuw te willen opnemen.

Huisvesting: tussen kwetsbaarheid en werkende modellen

In Luik wonen 9 van de 10 bevraagde jongeren in een opvangcentrum. Het vooruitzicht om de structuur te moeten verlaten, zeker bij het bereiken van de meerderjarigheid, veroorzaakt bezorgdheid.

Een voormalige NBMV, die het opvangnetwerk al heeft verlaten, beschrijft de traagheid van de sociale hulp bij het huren van zijn eerste appartement: “Het is de eerste keer dat je een appartement huurt; ze betalen niet snel, ze nemen hun tijd… Als je geen geld hebt, is dat het probleem.”

Grootschalige structuren kampen soms met overbezetting, een gebrek aan privacy of spanningen. Maar andere modellen tonen dat het anders kan. In kleinschalige opvangunits, zoals die van Caritas in Luik, worden jongeren opgevangen in een meer familiaal kader: “Hier zijn we als broers en zussen… We werken samen, zij helpen ons en wij helpen hen. En we hebben zelfs een chef die voor ons kookt!”

Dit type structuur bevordert vertrouwen, verantwoordelijkheid en een geleidelijke groei naar autonomie. Het illustreert concreet dat een respectvolle, individuele en lokaal verankerde opvang een wezenlijk verschil maakt.

Mentale gezondheid en isolement: onzichtbare kwetsbaarheden

De fysieke gezondheid wordt vaak als goed beoordeeld, maar de mentale gezondheid blijft kwetsbaar.

Verschillende jongeren spreken over:
paniekaanvallen,
suïcidale gedachten,
leed door de scheiding van hun familie.

Een van hen zegt: “Je blijft je voelen als een wees… diep vanbinnen lijd ik.” Sport- en gemeenschapsactiviteiten spelen een belangrijke rol. De relatie met voogden wordt vaak als doorslaggevend ervaren: “Mijn voogd was de beste: toen ik een negatieve beslissing kreeg over mijn asielaanvraag, hielp zij mij vol te houden en gaf ze mij moed.”

Van individuele trajecten naar systemische uitdagingen

Deze getuigenissen zijn geen geïsoleerde gevallen. Ze brengen structurele uitdagingen aan het licht:

versnippering tussen bestuursniveaus (federaal, regionaal, lokaal),
toegang tot rechten afhankelijk van verblijfsstatuut,
tekort aan betaalbare huisvesting,
gebrek aan bruggen tussen onderwijs, opleiding en werk,
onvoldoende begeleiding bij de overgang naar 18 jaar.

Het principe “een kind is een kind” botst nog te vaak op administratieve logica’s.

En nu?

De rapporten van Brussel, Luik en Gent vormen een stevige basis voor actie.

In 2026 zet POWER2UAMs dit werk voort via:

een online workshop voor professionals,
werkgroepen met professionals,
participatieruimtes voor jongeren,
de uitwerking van concrete lokale en Europese aanbevelingen,
beleidsgerichte evenementen om deze bevindingen onder de aandacht te brengen van beleidsmakers.

De lokale rapporten zijn online beschikbaar en voeden het pleidooi van Caritas International en haar partners, in België en op Europees niveau. De rapporten werden voorgelegd aan de Europese Commissie en zijn momenteel onderhevig aan eventuele aanpassingen op basis van haar feedback.

Want de rechten van kinderen verdedigen begint met naar hen te luisteren.

www.bridge-eu.org/power2uams

Mee gefinancierd door de Europese Unie. De meningen die hier worden geuit, zijn uitsluitend die van de auteur(s) en vertegenwoordigen niet noodzakelijk het standpunt van de Europese Unie of het EACEA. De Europese Unie en de subsidieverstrekker kunnen niet aansprakelijk worden gesteld.