Als maandverband niet in het budget past

In de kofferbak van de auto heeft Alice van Caritas alvast plaatsgemaakt. Want zo meteen moeten er twee grote bananendozen in. Daarin zitten 50 kleurige, handgemaakte stoffen zakjes met wel 1.000 maandverbanden. Die haalt Alice op bij BruZelle, een organisatie die strijdt tegen menstruatiearmoede.

“Menstruatiearmoede betekent dat je weinig of geen toegang hebt tot maandverband, tampons of andere menstruatieproducten”, legt directrice Veronica Martinez van BruZelle uit. “Het betekent dat je moet kiezen: koop ik menstruatieproducten of iets anders wat ik echt nodig heb?” Maar ook te weinig kennis hebben over menstruatie is een vorm van menstruatiearmoede, zegt Veronica. “Net zoals het gebrek aan propere, aangepaste en veilige toiletten of wasruimtes.”

Het idee voor BruZelle kreeg Veronica zo’n tien jaar geleden, toen een dakloze vrouw in de Brusselse metro haar om een tampon vroeg. Het incident liet haar niet meer los. “Ik had er nooit bij stilgestaan dat het voor mensen in een moeilijke leefsituatie niet vanzelfsprekend is om menstruatieproducten te hebben”, vertelt ze. “Het was een schok voor mij.”

Intussen zijn de bananendozen stevig gevuld, en is Alice alweer onderweg naar de hoofdzetel van Caritas International in de Liefdadigheidstraat in hartje Brussel.
De zakjes worden verdeeld tussen de Caritas-diensten die in direct contact komen met vrouwen en meisjes in moeilijke leefomstandigheden. De ‘Sociale eerstelijnsdienst’ bijvoorbeeld, waar mensen aankloppen met algemene praktische of sociale vragen. Maar ook de dienst ‘TVU/YIT’ krijgt een lading fleurige zakjes. TVU begeleidt volwassenen en gezinnen in een moeilijke sociale en/of medische situatie. YIT is er dan weer voor niet-begeleide minderjarige jongeren van 15 tot 18 jaar.

Vanwaar het plan om menstruatieproducten te verdelen onder de meisjes en vrouwen die Caritas begeleidt? “Het idee kwam heel toevallig”, vertelt Alice. “Tijdens een bezoek aan onze collega’s van YIT/TVU in Luik zag ik dat er menstruatieproducten beschikbaar lagen in de gemeenschappelijke ruimtes. Dat zette me aan het denken. Jongeren die bij ons aankomen, krijgen een welkomstpakket met onder meer info over seksuele gezondheid via zanzu.be en een condoom. Maar menstruatieproducten zitten daar niet in. Terwijl die toch óók nodig zijn en redelijk duur zijn voor de mensen die wij begeleiden.”

Vreemd genoeg kregen Alice en haar collega’s nog nooit een vraag om maandverband of tampons van een vrouw die ze begeleidden. “Menstruatie is een taboe”, stelt ze vast. “Nochtans bestaat ons team uit allemaal vrouwen. We beseffen dus heel goed hoe problematisch het is als je geen toegang hebt tot menstruatieproducten. Maar hoe onze meisjes en vrouwen met hun menstruatie omgaan, dat weten we dus niet.”

De nood aan menstruatieproducten is dan wel onzichtbaar, ze heeft veel impact. “Daarom stellen we ze gratis ter beschikking”, zegt Alice. “Hopelijk wordt het taboe om erover te praten zo wat minder groot. Niet alleen voor de mensen die we begeleiden, maar ook voor onze collega’s. Want voor hen is het niet altijd gemakkelijk om erover te beginnen. We willen niemand in verlegenheid brengen of opdringerig lijken.”

Waarom is menstruatie nog zo’n taboe? “Daarvoor zijn verschillende redenen”, meent Alice. “De cultuur, bijvoorbeeld. In sommige gezinnen, gemeenschappen of landen is menstruatie een gevoelig onderwerp.” Maar het ligt niet alleen daaraan, vindt ze. “Ook in onze eigen samenleving wordt er nog altijd weinig open over menstruatie gesproken. Dat hangt ook samen met ongelijkheid tussen mannen en vrouwen: dingen die vooral vrouwen meemaken, worden sneller in het hoekje van de privésfeer geduwd. Daardoor lijkt menstruatie iets ‘persoonlijks’, terwijl het over véél meer gaat.”

Over budget, bijvoorbeeld. “Menstruatieproducten kosten ongeveer tien euro per maand. Voor iemand met een klein budget is dat veel geld. Caritas begeleidt veel moeders met kinderen. Maandverband past niet altijd in hun budget. En vaak is het ook niet hun eerste prioriteit. Babymelk, luiers en voeding zijn dat wel.”

Maar menstruatie gaat ook over gezondheid en waardigheid, vindt Alice. “Vrouwen die geen maandverband of tampons hebben, moeten improviseren met toiletpapier, krantenpapier of andere materialen. Dat is ongezond, en mensonwaardig. Alle meisjes en vrouwen moeten toegang hebben tot menstruatieproducten. Of ze er nu het geld voor hebben of niet.”