Meer middelen om vrijwillige terugkeer goed te begeleiden

In België begeleiden de medewerkers van het re-integratieteam van Caritas International de terugkeerders bij hun voorbereiding. - © Caritas International

07/06/2024

Terugkeren naar je land van herkomst betekent vaak opnieuw beginnen. Om die nieuwe start duurzaam te maken, zijn goede begeleiding en ondersteuning essentieel. Sinds 2026 is de beschikbare steun voor vrijwillige terugkeer echter ingeperkt. Dat brengt nieuwe uitdagingen met zich mee voor mensen die terugkeren en voor de organisaties die hen begeleiden. Caritas International blijft zich samen met haar lokale partners inzetten om terugkeerders te ondersteunen bij het opbouwen van een nieuw toekomstperspectief.

Het nationale re-integratieprogramma in België, aangeboden door Fedasil en uitgevoerd door Caritas International, biedt terugkeerders al vele jaren de kans om terug te keren met een zeker toekomstperspectief door hen zowel in België als in het land-van-terugkeer individueel te ondersteunen.

In België begeleiden onze collega’s van het re-integratieteam de terugkeerders bij hun voorbereiding. De ondersteuning na terugkeer wordt dan overgenomen door onze lokale partnerorganisaties; deze ondersteuning is zowel sociaal als financieel. Caritas International blijft steevast, met de steun van Fedasil en AMIF, zoeken naar nieuwe mogelijkheden om de re-integratie na aankomst te faciliteren.

Structurele ondersteuning & specifiek noden na terugkeer

Zo kwam het AMIF-fonds 2020-2021 tot stand¹. “Het gaat om een proefproject waarbij we de basisbudgetten voor terugkeerders konden versterken voor vijf prioritaire landen: Marokko, Kameroen, Rusland, Armenië en Palestina. Deze versterking of ‘top-up’ legde de basis voor het project dat we in 2022 en 2023 mochten uitwerken”, vertelt Thomas Goedgezelschap, de coördinator van het team Re-integratie bij Caritas International.

“In het AMIF-fonds voor 2022-2023 beperkten we ons niet enkel tot vijf prioritaire landen. We kregen namelijk middelen om onze aanpak uit te breiden naar meer landen. Naast alle visumplichtige landen komen ook terugkeerders uit Latijns-Amerikaanse landen (met uitzondering van Brazilië) in aanmerking.

Ook in de projectperiode 2024-2025 bleven we inzetten op bijkomende individuele ondersteuning en structurele steun voor lokale re-integratiepartners. Sinds 2026 zijn de mogelijkheden voor bijkomende individuele ondersteuning echter sterk ingeperkt. De beschikbare middelen worden nu gericht ingezet voor specifieke medische problematieken en bepaalde kwetsbare groepen.”

Wat houdt het concreet in?

De bijkomende ondersteuning binnen de AMIF-project van 2026 en 2027 is niet langer algemeen gericht op het verhogen van individuele re-integratiebudgetten, bijvoorbeeld om een economische activiteit op te starten. De ondersteuning is nu toegespitst op specifieke noden.

Zo is er medische ondersteuning voor personen bij wie tijdens hun verblijf in België specifieke medische problematieken werden vastgesteld. Daarnaast is er ondersteuning voor bepaalde kwetsbare groepen: zwangere vrouwen, alleenstaande ouders met kinderen, personen van 65 jaar en ouder, slachtoffers van mensenhandel en (ex-)niet-begeleide minderjarige vreemdelingen.

Deze ondersteuning maakt deel uit van de bijkomende middelen boven op het reguliere re-integratieprogramma. Ze is bedoeld om rekening te houden met specifieke kwetsbaarheden en noden bij de voorbereiding van de terugkeer en de re-integratie nadien.

Structurele ondersteuning voor partnerorganisaties

Ook de lokale partnerorganisaties in de landen van terugkeer worden niet vergeten. Tijdens de projectperiode van 2026 tot en met 2027 voorziet Caritas International structurele ondersteuning voor 25 ervaren re-integratiepartners. Deze financiering helpt hen om hun dagelijkse werking voort te zetten en hun jarenlange ervaring en expertise te behouden. Naast het behouden en delen van hun expertise ligt de nadruk deze keer ook op het documenteren van hun kennis en ervaring.

De partners kunnen hun kennis en ervaring bovendien inzetten voor verschillende activiteiten binnen het re-integratienetwerk. Zo geven ze online infosessies, voeren ze online begeleidingsgesprekken en brengen ze de sociale voorzieningen en ondersteuningsmogelijkheden in hun land in kaart. Daarnaast kunnen ze onderzoek uitvoeren ter voorbereiding van mogelijke terugkeertrajecten, verhalen over terugkeer en re-integratie documenteren en groepssessies voor terugkeerders organiseren.

Voor bepaalde nationaliteiten zal bovendien een zogenaamde ‘fasttrackprocedure’ worden toegepast. In die gevallen zal Caritas International in eigen land informatie over terugkeer en re-integratie aanleveren, waarbij ook de lokale partners worden betrokken. Zo kan relevante informatie efficiënt worden verzameld en gedeeld.

AMIF staat voor ‘Fonds Asiel, Migratie en Integratie’

Met de steun van Fedasil, het Federaal Agentschap voor de opvang van asielzoekers,
en het Fonds Asiel, Migratie en Integratie (AMIF).