4 jaar oorlog in Oekraïne: bevolking is uitgeput, 4 miljoen mensen raakten hun woning kwijt

Caritasvrijwilligers delen maaltijden en basisproducten uit in Kiev. Ondanks de kou en de onveiligheid blijft de hulp de gemeenschappen ter plaatse bereiken. © Caritas Spes Oekraïne

20/02/2026

Na vier jaar oorlog blijft de humanitaire toestand in Oekraïne verslechteren. Miljoenen Oekraïners leven in fragiele omstandigheden, en de winter is meedogenloos. Een deel van de bevolking zit zonder verwarming. Als gevolg van de onophoudelijke aanvallen tegen civiele voorzieningen nemen de humanitaire noden in het geteisterde land snel toe.

De Caritasteams in Oekraïne, die samen een grote humanitaire speler in het land vormen, ondersteunden sinds het begin van de oorlog in februari 2022 al meer dan 6 miljoen mensen. Ze staan dicht bij vele getroffen gemeenschappen en passen zich aan naarmate de omstandigheden evolueren. Families raken soms hun inkomstenbronnen kwijt, teren op hun spaarcenten en proberen stand te houden in een moeilijke sociaaleconomische context.

Volgens officiële statistieken hebben momenteel meer dan 10,8 miljoen mensen in Oekraïne humanitaire bijstand nodig. Velen leven in armoede. Een aanzienlijk deel van de inwoners is meer en meer afhankelijk van hulp en ondersteuning. Bij velen zit de veerkracht ondertussen aan de uiterste limieten.

Inwoners staan in de kou aan te schuiven om voedselhulp te ontvangen van de Caritasteams in Kiev. Midden in de winter zijn zulke voedselbedelingen erg belangrijk voor de meest kwetsbare mensen. © Caritas Spes Oekraïne

Voor de oorlog bediende onze soepkeuken in Kiev dagelijks zowat 60 mensen, voor het merendeel mensen die op straat leefden. Nu werkt dezelfde soepkeuken iedere dag voor meer dan 500 personen, meestal families in armoede die thuis geen stroom of verwarming hebben.

Priester Vyacheslav Grynevych, bij Caritas in Oekraïne

In een verwarmde voorziening die door Caritas werd opgezet, komen families samen om te eten en basissteun te ontvangen tijdens de winter. © Caritas Spes Oekraïne

Meer dan 4 miljoen mensen zijn hun woning verloren. Door de oorlog hebben zij een duurzame oplossing op het vlak van huisvesting nodig. Aanvankelijk focusten wij ons op noodopvang voor ontheemden. Nu werken we samen met de regering aan een plan voor sociale huisvesting zodat mensen hun leven kunnen heropbouwen.

Tetiana Stawnychy, bij Caritas in Oekraïne

Voor 2026 hebben de Caritasteams 4 prioriteiten bepaald:

Noodhulp: levensreddende bijstand, evacuaties van burgers en ondersteuning voor mensen die werden getroffen door aanvallen met drones of raketten
Winterhulp en het herstellen van basisdiensten. Door de aanvallen zitten mensen geregeld zonder stroom, verwarming of drinkwater, in het bijzonder in appartementsgebouwen in stedelijke agglomeraties
Huisvesting: tijdelijke opvang is niet genoeg, Caritas zoekt ook samen met plaatselijke en nationale overheden naar duurzame oplossingen
Inkomstenbronnen: Caritas helpt mensen om weer werk te vinden of een kleine economische activiteit te lanceren, wat leidt tot meer zelfstandigheid en personen in hun waardigheid herstelt

Breder bekeken is het ook erg belangrijk om mentale gezondheidszorg te verzekeren en psychosociale ondersteuning te geven. Meer dan ooit is het nodig om kinderen, families, oorlogsveteranen en plaatselijke gemeenschappen op dit gebied te ondersteunen, wat zorgt voor meer sociale cohesie en meer veerkracht.

De medewerk(st)ers in het Caritasnetwerk beseffen maar al te goed dat er oorlogsmoeheid is, in Oekraïne zelf en daarbuiten. Maar de humanitaire noden zijn zeker niet verdwenen, en het blijft nodig om solidariteit te tonen.

Deze oorlog teistert de mensen in Oekraïne nu al vier jaar. Er vertrokken mensen in alle richtingen, om ergens meer veiligheid te vinden. Onze solidariteit en zorg zijn meer dan ooit nodig. We mogen niet stoppen. Tegelijkertijd zijn ernstige, oprechte en brede inspanningen nodig om te komen tot een rechtvaardige, duurzame vrede. Er moet een einde komen aan deze oorlog.

Alistair Dutton, secretaris-generaal bij Caritas Internationalis (Rome)

Geen stroom, verwarming of drinkwater

Uit officiële cijfers weten we dat er in 2025 minstens 30% meer burgers zijn gedood dan in de jaren voordien, zegt Tetiana Stawnychy bij Caritas in Oekraïne. “Er worden almaar meer drones en raketten ingezet tegen steden die ver van het front verwijderd zijn. Grote steden als Kiev, Charkiv, Tsjernihiv, Dnipro en Zaporizja worden geregeld getroffen. De Russische troepen bestoken aanhoudend de energie-infrastructuur. Door herhaalde aanvallen op de netwerken voor elektriciteit, verwarming en drinkwater zitten hele buurten zonder nutsvoorzieningen en dat terwijl het vreselijk koud is; begin februari 2026 bereikte de temperatuur soms -20 graden Celsius. De aanvallen raken iedereen, waar de mensen ook mogen wonen. Ze hebben ook langetermijngevolgen op het vlak van gezondheid, onderwijs en sociale stabiliteit.”

Volgens Stawnychy wordt in het buitenland veel bericht over de militaire gebeurtenissen en de diplomatieke inspanningen maar worden de dagelijkse gevolgen voor de burgerbevolking en de blijvende sociale en psychologische effecten onderbelicht. In het onderwijs kunnen leerlingen soms naar school gaan, maar op andere momenten moeten ze vanop afstand de lessen volgen. Families overnachten in schuilkelders. En de stroom valt geregeld uit.

Het Caritasnetwerk beschikt nu over vele tientallen centra in het land die werken met kinderen, ouders en families. Vrijwillig(st)ers spelen daarbij een belangrijke rol. De centra doen hun best om mensen psychologisch te ondersteunen en de samenhang in de samenleving te versterken.

Serhiy Kolomiyets neemt deel aan het AGRIS-project. Dankzij de steun van Caritas ontwikkelt hij een landbouwactiviteit die hem helpt zijn zelfstandigheid te versterken, ondanks de oorlogsomstandigheden. © Tetyana Ocheretyuk

Bij Caritas lopen er ook projecten die mensen in staat stellen om via kleinschalige landbouw en groententeelt zelfstandiger te worden. “De mensen willen graag meer op hun eigen benen kunnen staan”, legt Stawnychy uit. “Met onze projecten op dit gebied hebben we al veel succes geboekt, niet alleen in rurale streken trouwens.”

In een door Caritas ondersteunde Happiness Space nemen kinderen deel aan educatieve en recreatieve activiteiten. Deze ruimtes bieden een veilige omgeving waar zij kunnen leren, spelen en opnieuw een gevoel van stabiliteit ervaren ondanks de oorlog. © Caritas Spes Oekraïne

Voor kinderen opende Caritas op een aantal locaties ruimtes waar kinderen zich veilig en welkom voelen. Voor oorlogsveteranen bestaan er projecten die de klemtoon leggen op fysiek herstel, psychologische begeleiding, de re-integratie in de maatschappij en het creëren van eigen inkomsten. Meer dan eens worden veteranen ingeschakeld om lotgenoten er bovenop te helpen.

“Een wonder dat we nog overleven”

Priester Vyacheslav Grynevych behoort, net als Tetiana Stawnychy, tot het kader dat de Caritaswerking in Oekraïne leidt. Hij begrijpt perfect dat de wereld de oorlog in Oekraïne beu is. “Maar stel je eens voor hoe beu wij het zelf zijn”, merkt hij op. “Wij maken de oorlog aan den lijve mee. Eerlijk gezegd is het een wonder dat we hier nog altijd overleven. Enerzijds zijn er de zichtbare verwoestingen: steden die in puin zijn geschoten, scholen die werden gebombardeerd, crèches die zijn vernield. Anderzijds zit er ook veel pijn in de mensen. Ze zijn getraumatiseerd, rouwen, voelen zich uitgeput. Het is veel moeilijker om dat aspect van de oorlog uit te leggen.”

Pater Vyacheslav, directeur van Caritas-Spes Oekraïne, tijdens een ontmoeting met lokale teams. Caritas-Spes coördineert humanitaire acties ten voordele van gemeenschappen die door de oorlog zijn getroffen. © Caritas Spes Oekraïne

Grynevych wijst ook op de speciale situatie van de oorlogsveteranen. “De oorlog verandert mensen diepgaand en maakt dikwijls littekens die je niet ziet. Wanneer soldaten met mentale problemen of een fysieke handicap naar huis terugkeren, hebben hun families steun nodig om opnieuw met elkaar te kunnen communiceren. Hieraan werken is een belangrijk deel van een heel lang proces, gericht op vredesopbouw. Wanneer het lukt om de kwetsuren van de oorlog te laten genezen, werpt dat vruchten af. We merken dat vele veteranen en personen die we bijstaan graag willen helpen en zich vrijwillig aanmelden om anderen, die dezelfde pijn ervaren, te helpen.”

De priester verstaat dat de aandacht voor de situatie in Oekraïne verslapt. Maar tegelijk hoopt hij dat de rest van de wereld de Oekraïeners niet zal vergeten. “We hebben nu eenmaal geen andere thuis. Dit is ons land.”