Dringend tijd dat Europa het recht op asiel verdedigt

Meer dan 123 miljoen mensen zijn op de vlucht door oorlog, geweld, vervolging of klimaatopwarming – een recordaantal. Caritas Europa, een netwerk van 49 lidorganisaties in 46 Europese landen, vraagt Europese regeringen om juist nu het recht op asiel te verdedigen. Dat recht staat immers steeds meer onder druk, zowel binnen als buiten Europa. 

Vluchtelingen en migranten worden steeds vaker gestigmatiseerd, gebruikt als zondebok of zelfs gecriminaliseerd. Ook organisaties en vrijwilligers die hen bijstaan, krijgen het steeds harder te verduren – verbaal, juridisch, financieel en soms zelfs fysiek. Caritas Europa slaat alarm: het recht op asiel in Europa staat op het spel.

In plaats van asieltoegang te beperken, moet de uitvoering van het Europees asiel- en migratiepact gericht zijn op het opzetten van een menswaardig opvangsysteem, met robuuste waarborgen – zeker voor kinderen, gezinnen en mensen in kwetsbare situaties. Lidstaten moeten hun verantwoordelijkheid nemen in het nieuwe solidariteitsmechanisme, onder andere door vluchtelingen eerlijk over Europa te spreiden.

Tegelijk moeten veilige manieren om Europa te bereiken worden uitgebreid – denk aan hervestiging, humanitaire visa en humanitaire corridors. Dat is wat de lidstaten zelf hebben beloofd, in het kader van het Europees hervestigingskader. Ook gezinshereniging moet makkelijker worden, want nu zorgen strenge regels ervoor dat veel families onnodig gescheiden blijven.

Overal in Europa tonen Caritasorganisaties elke dag dat het anders kan: met opvangprogramma’s voor niet-begeleide minderjarigen, veilige centra voor kwetsbare mensen, lokale initiatieven die integratie bevorderen, en begeleiding op sociaal en juridisch vlak. Maar deze menselijke aanpak komt steeds meer onder druk te staan door verontrustende beleidsontwikkelingen.

We maken ons grote zorgen over nieuwe Europese en nationale beleidsplannen die de verantwoordelijkheid voor asiel steeds meer buiten de EU leggen en de toegang tot bescherming bemoeilijken. De voorstellen van de Europese Commissie om de regels rond ‘veilige derde landen’ en ‘veilige herkomstlanden’ aan te passen, zijn daar sprekende voorbeelden van.

Als deze hervorming erdoor komt, kunnen asielzoekers worden teruggestuurd naar een zogenaamd ‘veilig derde land’ – zelfs als ze daar niet doorheen zijn gereisd of er geen enkele band mee hebben. Hun asielaanvraag wordt dan niet meer door een EU-land behandeld, maar doorgeschoven naar dat derde land.

Zulke maatregelen schuiven verantwoordelijkheid af naar landen buiten Europa, en vergroten het risico dat mensen daar belanden in erbarmelijke opvang, in juridische onzekerheid of zelfs worden teruggestuurd naar gevaarlijke situaties – zonder ooit bescherming gekregen te hebben.

Deze aanpak doet denken aan eerdere mislukte initiatieven, zoals de fel bekritiseerde deal tussen het Verenigd Koninkrijk en Rwanda. Die werd uiteindelijk afgeblazen na een uitspraak van het hoogste

Britse gerechtshof, en kostte de belastingbetaler zo’n 837 miljoen euro. Ook Griekenland bestempelde Turkije als ‘veilig derde land’ voor bepaalde nationaliteiten – een beslissing die intussen door een Griekse rechtbank werd teruggedraaid.

Net zo verontrustend is het voorstel om een EU-lijst op te stellen van ‘veilige herkomstlanden’, waarop onder andere Egypte, Marokko en Tunesië staan – landen waar mensenrechtenproblemen zijn vastgesteld. Hierdoor zouden asielprocedures voor mensen uit die landen versneld verlopen, wat de kans verhoogt dat ze worden teruggestuurd naar gevaarlijke situaties. Daarmee wordt het fundamentele verbod op refoulement geschonden.

“Caritas Europa roept Europese leiders op: verdedig het recht op asiel en schuif je verantwoordelijkheid niet af op andere landen. Ook in moeilijke tijden heeft Europa de mogelijkheden – en de morele én juridische plicht – om mensen die vluchten voor oorlog of vervolging te beschermen. Nu democratie en rechtsstaat wereldwijd onder druk staan, moeten EU-landen hun afspraken uit het Vluchtelingenverdrag van 1951 en het Europees recht nakomen,” zegt Maria Nyman, Secretaris-generaal Caritas Europa.

Meer dan ooit moet Europa laten zien dat het wereldleider kan zijn in solidariteit. Door mensen op de vlucht op een gastvrije manier te ontvangen, hun rechten te respecteren en hen de kans te geven om zich te ontplooien en bij te dragen aan hun nieuwe gemeenschap.