Humanitaire hulpverlening beschermen, betekent de mogelijkheid om hulp te bieden vrijwaren

19/08/2026

In 2026 hebben bijna 240 miljoen mensen dringende humanitaire hulp nodig. Of die hulp hen daadwerkelijk kan bereiken, hangt af van drie voorwaarden: de bescherming van burgers en humanitaire hulpverleners, het vaststellen van verantwoordelijkheden wanneer het internationaal humanitair recht wordt geschonden, en de overdracht van daadwerkelijke beslissingsbevoegdheid aan lokale organisaties. Drie onlosmakelijk verbonden vereisten om humanitaire hulpverlening mogelijk te houden.

Humanitaire hulpverlening onder druk

Volgens de Verenigde Naties zijn sinds begin 2026 al 82 humanitaire hulpverleners gedood, 97 gewond geraakt en 39 ontvoerd. De afgelopen drie jaar zijn er meer dan 1.000 gedood. Tegelijkertijd nemen de noden toe: dit jaar hebben ongeveer 239 miljoen mensen dringende hulp nodig.

Achter deze cijfers gaat een zorgwekkende realiteit schuil: de mogelijkheid om hulp te bieden neemt af. Wanneer een gezondheidscentrum sluit, een konvooi wordt tegengehouden of een team moet evacueren, vallen medische consultaties, voedseldistributies en beschermingsdiensten stil. Humanitaire hulpverleners beschermen, betekent dan ook vooral de burgers beschermen die op hun hulp rekenen.

De Wereldhumanitaire dag, die elk jaar op 19 augustus plaatsvindt, mag daarom niet beperkt blijven tot een eerbetoon. Om humanitaire hulpverlening mogelijk te houden, moeten drie onlosmakelijk verbonden voorwaarden worden vervuld:

de partijen bij een conflict moeten burgers en humanitaire hulpverleners beschermen en de toegang tot hulp garanderen;
de bevoegde autoriteiten en mechanismen moeten vermeende schendingen onderzoeken en de verantwoordelijkheden vaststellen;
lokale organisaties moeten daadwerkelijk betrokken worden bij strategische beslissingen en rechtstreeks toegang krijgen tot financiering.

1. Het internationaal humanitair recht beschermt burgers en de mogelijkheid om hen hulp te bieden

Het internationaal humanitair recht beschermt in de eerste plaats burgers. Het verplicht de partijen bij een conflict om een onderscheid te maken tussen burgers en militaire doelwitten, alle mogelijke voorzorgsmaatregelen te nemen om burgers en civiele infrastructuur te sparen, en gewonden, zieken, medisch personeel en medische voorzieningen te respecteren.

De eerste verantwoordelijkheid om in de basisbehoeften van de bevolking te voorzien, ligt bij de partijen bij het conflict. Onpartijdige humanitaire organisaties hebben echter het recht om hun diensten aan te bieden wanneer niet aan die behoeften wordt voldaan. Hun tussenkomst blijft onderworpen aan de toestemming van de betrokken partijen. Die toestemming mag evenwel niet willekeurig worden geweigerd wanneer de bevolking essentiële goederen tekortkomt en de aangeboden hulp uitsluitend humanitair en onpartijdig is.

Zodra toestemming voor deze hulpverlening is verleend, moeten de partijen bij het conflict de snelle en ongehinderde doorgang van hulp naar de getroffen bevolking mogelijk maken. Een aanval op een kliniek brengt dus niet alleen het personeel in gevaar: een hele bevolking verliest daardoor toegang tot zorg. Een tegengehouden konvooi kan een tekort in een ramp doen ontaarden. De bescherming van burgers, de veiligheid van hulpverleners en de humanitaire toegang zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

In Gaza hebben meer dan 125 medewerkers van Caritas Jerusalem hun werk voortgezet te midden van bombardementen, honger en gedwongen verplaatsingen. Twee collega’s werden gedood bij Israëlische aanvallen. Ook de Heilige-Familiekerk werd gebombardeerd. Medewerkers van Caritas en hun naasten hadden er onderdak gezocht en er werden hulpgoederen verdeeld.

Alleen al in de eerste helft van 2026 verstrekten de teams meer dan 22.000 medische consultaties, verleenden ze financiële steun aan honderden huishoudens, voorzagen ze mensen die een amputatie hadden ondergaan van prothesen en zetten ze de psychosociale begeleiding van honderden kinderen en ouders voort. Deze resultaten mogen het werken onder vuur niet heroïseren. Ze tonen wat de bevolking dreigt te verliezen telkens wanneer een activiteit moet worden onderbroken.

Less meer Gaza: de menselijke tol van een eindeloze oorlog

2. Zonder verantwoording verliezen de regels hun kracht

Het recht biedt pas echt bescherming als vermeende schendingen worden opgevolgd en verantwoordelijkheden kunnen worden vastgesteld. De strijd tegen straffeloosheid beperkt zich niet tot aanvallen op humanitaire hulpverleners. Ze heeft ook betrekking op ernstige schendingen tegen burgers, gewonden, mensen in detentie, medische voorzieningen, goederen die onmisbaar zijn voor het overleven van de bevolking en hulpoperaties.

Het feitenonderzoek is een taak van de autoriteiten en mechanismen die over het nodige mandaat beschikken om onafhankelijke en doeltreffende onderzoeken uit te voeren en, wanneer het bewijsmateriaal dat rechtvaardigt, vervolging in te stellen.

Ook het stilzwijgen of de medeplichtigheid van derde staten weegt zwaar. Zonder onderzoek en zonder vastgestelde verantwoordelijkheid bevordert straffeloosheid de herhaling van geweld.

De Mobondo-crisis in het westen van de Democratische Republiek Congo toont dit aan. Caritas International, IPIS en CDJP Kinshasa documenteren er een conflict dat al meer dan 5.000 mensenlevens heeft geëist en waardoor nog altijd 280.000 mensen ontheemd zijn. Toch wordt nauwelijks verantwoording afgelegd, in een context die wordt gekenmerkt door de afwezigheid van het overheidsgezag en mislukte bemiddelingspogingen.

Caritas International en haar partners roepen ertoe op dit conflict uit de onzichtbaarheid te halen door het systematisch te documenteren. Ze vragen ook om een werkelijk onafhankelijk orgaan de opdracht te geven de verantwoordelijkheden op alle niveaus vast te stellen. Zonder die noodzakelijke stap zal straffeloosheid de cyclus van geweld blijven voeden.

Lees het rapport: Hoe de opstand van de Mobondo het westen van de DR Congo ontwricht – samenvatting

3. Hulp lokaliseren: macht overdragen, niet alleen taken

Lokale organisaties zijn vaak de eerste die reageren en blijven ook op lange termijn aanwezig. Ze kennen de talen, netwerken, wegen en realiteit van de getroffen gemeenschappen. Toch gaat hun operationele verantwoordelijkheid niet altijd gepaard met een evenredige beslissingsbevoegdheid over prioriteiten en budgetten.

De Grand Bargain uit 2016 legde een duidelijke doelstelling vast: minstens 25% van de humanitaire financiering moest zo rechtstreeks mogelijk naar nationale en lokale organisaties gaan. Tien jaar later is die doelstelling nog lang niet bereikt. Volgens een studie van ODI Global uit mei 2026 bereikte in 2024 minder dan 10% van de internationale humanitaire financiering lokale en nationale organisaties, rechtstreeks of onrechtstreeks. Het rechtstreeks ontvangen aandeel bedroeg slechts 3,8%.

Lokalisering betekent nochtans veel meer dan een lokale organisatie belasten met de uitvoering van een project dat elders werd ontwikkeld. Lokale organisaties moeten deelnemen aan de analyse van de context en de noden, de strategische besluitvorming en het operationele ontwerp. Tegelijkertijd moeten ze toegang krijgen tot flexibele middelen die ook hun werkingskosten dekken.

OCADES Caritas Burkina toont wat deze lokale verankering mogelijk maakt. Het algemeen secretariaat en de 15 diocesane structuren bestrijken het volledige grondgebied van Burkina Faso, tot in gebieden die wegens de onveiligheid soms door andere organisaties worden verlaten. In een land dat wordt getroffen door gedwongen verplaatsingen en waar het humanitaire responsplan voor 2025 slechts voor 33,1% gefinancierd was, maakt dit netwerk het mogelijk om noden snel in kaart te brengen en onmiddellijke hulp te verbinden met bescherming, sociale cohesie en veerkracht.

Lees meer: https://www.caritasinternational.be/nl/noodhulp-ontwikkeling/constantin-safanitie-sere-uit-burkina-faso-lokalisatie-geeft-ons-stem-in-het-kapittel/

De strategie 2025–2036 van Caritas International sluit aan bij deze visie. Via haar vertegenwoordigingen en antennes in de Democratische Republiek Congo, Burundi, Niger en Oeganda, haar aanwezigheid in Ethiopië en haar partnerschappen in Burkina Faso en Palestina werkt Caritas International rechtstreeks samen met haar partners.

De vertegenwoordigingen en antennes zullen geleidelijk uitgroeien tot kennishubs die samen expertise ontwikkelen en partners ondersteunen. Het doel is duidelijk: hun leiderschap en organisatiecapaciteiten versterken en hun rechtstreekse toegang tot financiering verbeteren.

Deze evolutie vertaalt het subsidiariteitsbeginsel van het Caritasnetwerk: beslissingen moeten worden genomen op het niveau dat zo dicht mogelijk bij de betrokken mensen en hun realiteit staat.

Drie vereisten die elkaar versterken

Bescherming, verantwoording en lokalisering zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Lokale organisaties meer macht geven zonder hun veiligheid te garanderen, zou er vooral op neerkomen dat de risico’s naar hen worden doorgeschoven. Teams beschermen zonder gevolg te geven aan schendingen, zou hetzelfde geweld in stand houden. En de centrale rol van lokale organisaties erkennen zonder hun rechtstreeks toegang te geven tot flexibele financiering, zou de bestaande machtsongelijkheid bestendigen.

Humanitaire hulpverlening beschermen, betekent de voorwaarden creëren waardoor onpartijdige en onafhankelijke hulp de getroffen bevolking kan bereiken, vandaag en morgen.