Een vergeten crisis niet ver van Kinshasa

In 2022 ontstond in de streek van Kwamouth een conflict over grond en hogere traditionele heffingen. Het geweld escaleerde en verspreidde zich over een steeds groter gebied, tot vlak bij de hoofdstad Kinshasa. Ook de provincies Maï-Ndombe, Kwango, Kwilu en Centraal-Kongo voelen de gevolgen.

De vruchtbare gronden op het Batekeplateau, waar het vroeger vreedzaam was, zijn nu het decor voor confrontaties tussen mensen die vechten voor hun economisch overleven. De uitbreiding van Kinshasa, speculatie met gronden en corruptie bij traditionele chefs maakten een reeds broos evenwicht nog fragieler. Plaatselijke elites stonden gronden af aan machtige politici zonder hun gemeenschappen te raadplegen. Dat voedde het onrechtvaardigheidsgevoel. De bevolking voelde zich bestolen.

De afwezigheid van het staatsgezag staat centraal in deze hele tragedie. Bij gebrek aan geloofwaardige bemiddeling of duidelijke regels over grondbezit liepen de plaatselijke spanningen uit de hand. Het veiligheidsapparaat werd geacht de bevolking te beschermen, maar in de praktijk bleken militairen soms geld af te persen en werden ze zelfs beschuldigd van afspraken met gewapende groepen. Dat vergrootte alleen maar het wantrouwen bij de bevolking.

Tussen 2022 en 2024 waren er vredesinitiatieven, maar die slaagden er niet in om het vertrouwen te herstellen. De lokale gemeenschappen voelen zich niet betrokken bij de onderhandelingen. Ondertussen breidt het geweld zich nog uit, vaak door de invloed van opportunistische groepen die de crisis misbruiken voor economische doeleinden.

De cijfers zijn verontrustend: de Verenigde Naties spreken van nog altijd meer dan 280.000 ontheemde mensen. Honderden dorpen werden in brand gestoken. 80% van de akkergronden in de streek van Kwamouth is ontoegankelijk. De landbouweconomie, die zo belangrijk is voor het overleven van de bevolking, ligt stil. Basisproducten werden drie keer zo duur, waardoor duizenden families met voedselonzekerheid kampen.

De maatschappelijke gevolgen zijn ook verregaand:

• 30% van de kinderen gaat niet naar school.
• Een aantal gezondheidscentra werd verwoest of gesloten.
• In de zwaarst getroffen zones zijn er uitbraken van mazelen, cholera en Mpox

De situatie is ernstig maar er is ook nog altijd solidariteit. In een aantal zones vangen inwoners ontheemde families op. Ze delen het weinige wat ze hebben en werken mee aan de gemeenschapsdialoog om de vrede te laten terugkeren.

Lisanga, een consortium gecoördineerd door Caritas International, bestaat uit acht lokale en internationale organisaties die zich samen inzetten om burgers te beschermen, humanitaire steun te verstrekken en de maatschappij herop te bouwen.

De campagne draait rond twee belangrijke hefbomen:

• Een onderzoeksrapport “Een zware stilte: of hoe de opstand van de Mobondo het westen van de DR Congo ontwricht” over de oorzaken, de impact en mogelijke acties om de vrede te herstellen en de maatschappij te laten helen. Dit document, gemaakt door de ‘Commission Diocésaine Justice & Paix de Kinshasa’ (CDJP) en het onderzoeksinstituut IPIS, geeft een grondige schets van het conflict en van alles wat de bevolking meemaakt. Het rapport wil politici, humanitaire organisaties en internationale spelers aanzetten tot dringende actie.
• Een fototentoonstelling met beelden van fotojournalist Colin Delfosse, die te zien is in Géopolis (Brussel), in het kader van de cyclus ‘Crises oubliées’ (Vergeten crisissen). Door de beelden krijgen de mensen uit het crisisgebied een gezicht en worden hun verhalen zichtbaar. In brand gestoken dorpen en ontwortelde families. Maar evenzeer tekenen van solidariteit en veerkracht. Deze expo is nog te zien tot 28 november 2025.

Met deze initiatieven willen we de stilte opheffen, gewetens aanspreken en voor een duurzame vrede pleiten. Dit is het bewijs dat we nog altijd kunnen handelen door de crisis in beeld te brengen, plaatselijke organisaties te steunen en het drama op de diplomatieke en humanitaire agenda te zetten.

Caritas International en Justice & Paix vragen om niet weg te kijken.
De stilte doorbreken is al een vorm van steun.
Delen is al een vorm van handelen.