Zuster Perpétue Makiese: “We kunnen de crisis in het westen van DR Congo oplosssen”

Die crisis, die nu al in haar vierde jaar zit, treft de inwoners van wel vijf provincies. De impact ervan is te voelen in Maï-Ndombe, Kinshasa, Kwango, Kwilu en Centraal-Kongo. Caritas International en CDJP-Kinshasa behoren tot de weinige spelers in het middenveld die zich deze crisis aantrekken. Er vielen al minstens 5.000 doden.

Momenteel is er sprake van meer dan 280.000 ontheemden. Heel wat dorpen en scholen werden verwoest, boeren raakten afgesneden van hun akkers en organisaties uit de gezondheidszorg spreken van bijna 3.000 kinderen die aan ernstige ondervoeding lijden in enkele zones.

In Congo en in België weten velen dat er in het oosten van de DR Congo ernstige problemen bestaan. Maar de crisis in het westen van het land is nauwelijks bekend. Dat stimuleerde Caritas International en CDJP-Kinshasa om een campagne rond op te zetten en zo de kwestie bekender te maken en te pleiten voor een duurzame vrede.

Het onderzoeksinstituut IPIS en de medewerk(st)ers van CDJP-Kinshasa deden een jaar lang terreinonderzoek om de crisis beter te doorgronden en de impact ervan te meten.

Alles begon in 2022, toen traditionele chefs van de Teke-bevolkingsgroep in de streek van Kwamouth (Maï-Ndombe) heffingen op gronden verhoogden. Dat zette kwaad bloed bij de Yaka-landbouwers, die zich in het gebied waren komen vestigen. De Yaka gingen zich verzetten, met veel geweld tot gevolg.

“De Mobondostrijders bestaan uit diverse etnische groepen maar het zijn toch vooral Yaka”, weet Samuel Ntumba van CDJP-Kinshasa. “Deze strijders zijn tussen de 15 en 60 jaar oud. Maar soms doen ook jongere kinderen en vrouwen mee.” De Mobondo zijn niet één grote opstandige beweging maar eerder een samenraapsel van milities die hele zones controleren en eigen ‘generaals’ en ‘kolonels’ hebben. “De oorspronkelijke Mobondo wilden vooral land claimen. Maar buiten de provincies Maï-Ndombe, Kinshasa en Kwilu zijn er ook Mobondo actief, en daar zijn het eigenlijk gewoon bandieten.”

Op het zogeheten Batekeplateau, vlakbij Kinshasa, en in Kwamouth was er een stijgende vraag naar landbouwgronden. Sommige Tekechefs begonnen gronden te verkwanselen om er financieel beter van te worden. Rijke, prominente Congolezen kwamen zo in het bezit van heel veel gronden. Een evolutie die bij de plaatselijke bevolking heel wat frustraties kweekte. Sommige aanstokers wilden zelfs het Batekeplateau omdopen tot het Lundaplateau. Opstandelingen staken menig dorp in brand en brachten een tiental Tekechefs om het leven.

In het Congolese binnenland is de staat in grote mate afwezig. Anders gezegd, de staat betekent daar niet veel. De burgerbevolking wordt er nauwelijks beschermd.

“De Congolese regering begreep de context niet zo goed”, beseft Ntumba. “Er werden al drie pogingen ondernomen om te bemiddelen maar die mislukten keer op keer omdat het altijd verkeerd werd aangepakt. Nu wil de regering een vredesforum organiseren. Wij hopen dat ze leren uit de eerder gemaakte fouten.”

Kinshasa reageerde erg laat op het conflict maar stuurde op zeker ogenblik dan toch eindelijk militairen naar het crisisgebied om er de rust te herstellen. Maar die actie had echter perverse effecten. “Het leger organiseerde tal van onwettelijke wegversperringen om taksen te heffen”, aldus zuster Perpétue. “Militairen zochten naar manieren om geld te verdienen. Er zijn legergeneraals die erg rijk zijn, en in de lagere rangen wilden sommigen ook hun graantje meepikken. De wegversperringen houden op een aantal plaatsen de kloof tussen Teke en Yaka in stand.”

“De ergste slachtpartijen in het gebied had je in de beginfase”, stelt zuster Perpétue. “Maar de Mobondo voeren nu nog steeds gewelddadige acties uit en viseren zelfs het toeristische park in Kingakati. De diepere oorzaken van het conflict zijn zeker niet weg. Het wordt een werk van lange adem om die aan te pakken.”

Bij de crisis in het oosten van Congo spelen zeer zeker buitenlandse invloeden. Maar de crisis in het westen is vooral een ‘Congolees verhaal’. “Ook in dit gebied zijn er natuurlijke rijkdommen”, zegt zuster Perpétue. “Kardinaal Fridolin Ambongo vermoedt dat er een duistere hand is die het conflict in stand houdt. Het is niet uit te sluiten dat het conflict voortduurt door toedoen van politici. De Mobondostrijders vochten eerst met messen, machetes en jachtgeweren. Tegenwoordig zijn ze veel beter uitgerust en bedreigen ze zelfs legerofficieren.”

“Zowel bij de Teke als bij de Yaka zijn er mensen die open staan voor het idee van een duurzame vrede. “Bepaalde dorpen verzoenden zich al met elkaar. Maar sommige Teke zijn woedend over alles wat er is gebeurd. Zij willen dan weer geen verzoening.” 

Caritas International, CDJP-Kinshasa en IPIS hebben een aantal ideeën om de crisis te bedwingen en een oplossing ervan mogelijk te maken:

• Zoek naar een inclusieve vrede, verzoening, een herstel van het maatschappelijk weefsel, via een breed georganiseerde dialoog.
• Verbeter de veiligheid en versterk het staatsgezag, de bastions van de Mobondostrijders moeten worden opgedoekt.
• Maak werk van een overgangsjustitie, tot nu toe is nog niemand voor de rechter gekomen, de beulen rijden ongestoord rond in Kinshasa. Doe onderzoek naar de schendingen van de mensenrechten.
• Werk aan een sociaaleconomisch herstel door slachtoffers te vergoeden, infrastructuur herop te bouwen, de landbouweconomie te ondersteunen en werk te geven aan jongeren.
• Zoek meer internationale steun door het conflict op de diplomatieke agenda’s te zetten en zorg voor meer financiële middelen voor organisaties ter plaatse actief zijn.