Europees terugkeerbeleid: een strengere aanpak, maar tegen welke prijs?

De nieuwe tekst legt meer nadruk op gedwongen terugkeer. Vrijwillige terugkeer – met begeleiding en steun bij re-integratie – verdwijnt naar de achtergrond.

Concreet betekent dit:

• meer redenen om mensen op te sluiten;
• opsluiting tot 24 maanden, met mogelijke verlenging;
• de optie om mensen over te brengen naar “terugkeerhubs” buiten de EU;
• minder mogelijkheden om beroep aan te tekenen, soms zonder automatisch opschortend effect.

Deze keuzes moeten het terugkeerbeleid efficiënter maken.
Maar efficiëntie gaat over meer dan cijfers.

In de tekst worden de begrippen “vluchtgevaar” en “verplichting tot medewerking” breder ingevuld. Daardoor neemt de kans toe dat mensen vaker en langer worden vastgehouden.

Beschikbare cijfers tonen dat mensen langer opsluiten niet zorgt voor meer terugkeer. Het veroorzaakt wel veel schade voor de mensen zelf.

Nog zorgwekkender: de tekst verbiedt niét dat kinderen worden opgesloten. In België is net dat sinds 2024 afgeschaft. Europa dreigt nu de andere kant op te gaan.

Voor Caritas International kan het opsluiten van kinderen of niet-begeleide minderjarigen niet.

De nieuwe regels maken het mogelijk om mensen terug te sturen via centra buiten de EU. In die “hubs” zijn mensen minder beschermd door de wet en het Europees Hof.

De tekst laat ook samenwerking toe met landen waar mensenrechten niet altijd worden gerespecteerd.

De vraag is duidelijk: wie waakt over de rechten van mensen die in die hubs terechtkomen? 

De verordening bepaalt zeer korte termijnen om beroep aan te tekenen, vaak zonder automatisch opschortend effect. In sommige gevallen kan ook kosteloze juridische bijstand worden geweigerd. Dat maakt de toegang tot echte rechtsbescherming moeilijker en zet het fundamentele principe van non-refoulement onder druk.

De tekst koppelt steun voor re-integratie aan hoe goed mensen meewerken. Wie niet genoeg meewerkt, riskeert opsluiting.
Nochtans zien we dat vrijwillige terugkeer, met begeleiding en voorbereiding, net beter werkt op lange termijn.

De teams van Caritas begeleiden elke dag:

• mensen die nadenken over vrijwillige terugkeer;
• mensen in gesloten centra;
• mensen die vastlopen in complexe procedures.

Wij stellen vast dat een aanpak die vooral inzet op dwang, niet werkt op lange termijn.
Ook internationale studies tonen dat onafhankelijke begeleiding die dicht bij mensen staat, beter werkt. Zeker als mensen toegang hebben tot basisvoorzieningen en een eerlijke procedure.

Caritas International roept Europese en Belgische beleidsmakers op om in de komende onderhandelingen te pleiten voor:

• een verbod op de opsluiting van kinderen en gezinnen;
• echte beroepsmogelijkheden, met automatisch opschortend effect;
• geen terugkeerplatformen buiten het bereik van de rechtsstaat;
• een centrale plaats voor begeleide vrijwillige terugkeer.

Europa kan duidelijke keuzes maken in zijn migratiebeleid.
Maar een streng beleid mag nooit de basisrechten van mensen schaden.