Oekraïense vluchtelingen wachten op zekerheid

Inna vluchtte in maart 2022 met haar drie kinderen uit het zwaar gebombardeerde Charkiv. Sindsdien hebben ze in België stap voor stap een nieuw leven opgebouwd. Inna werkt hier, haar twee oudste zonen wonen zelfstandig en hebben een eigen bedrijf. Haar jongste gaat naar school, spreekt vlot Frans en voelt zich steeds meer thuis. Van Charkiv herinnert hij zich nog maar weinig.

Inna is trots op wat haar kinderen al bereikten. Ze wil dat ze hier verder kunnen groeien. Daarvoor heeft het gezin vooral stabiliteit nodig.

Olga, die uit een dorp in de buurt van Kiev komt, herkent die onzekerheid.

Andrii is 22 en komt uit Tsjernihiv. Voor de invasie studeerde hij in Kiev. Toen hij in 2022 met zijn moeder naar België vluchtte, rondde hij zijn bachelor online af. Nu studeert hij verder aan een Brusselse universiteit. Zijn moeder keerde terug naar Oekraïne, maar hij bouwt hier zijn eigen leven uit, met een hechte vriendenkring.

Na zijn gevangenschap in Rusland kwam Nikita in 2022 naar België voor medische behandeling. Zo kon hij zich opnieuw bij zijn gezin voegen. Zijn vrouw Nadiia was na de Russische invasie met hun oudste kind gevlucht. Begin dit jaar kregen ze in België hun tweede kindje. Samen bouwen ze aan een nieuw begin. Nikita leert Frans en schoolde zich om. Nadiia en hij doen er alles aan om hun kinderen een goede start te geven. Een vaste job vinden is een van hun grootste zorgen.

In maart 2022 activeerde de Europese Unie voor het eerst de richtlijn tijdelijke bescherming. Mensen die vluchtten uit Oekraïne kregen zo snel verblijfsrecht en toegang tot werk, onderwijs, medische zorg en sociale steun.

Sindsdien is de regeling meermaals verlengd. In juli 2026, slechts enkele maanden voor de deadline, besliste de EU om de bescherming opnieuw te verlengen tot 4 maart 2028.
Dat geeft mensen extra tijd, maar geen zekerheid. Tijdelijke bescherming was bedoeld als noodoplossing, niet als regeling waaronder mensen jarenlang moeten leven zonder te weten wat daarna komt.

Ook de voorwaarden veranderen. Sinds augustus 2026 gelden voor nieuwe aanvragen bijkomende regels rond militaire verplichtingen. Wie al bescherming had en die ononderbroken behoudt in hetzelfde EU-land, valt daar niet onder. Toch toont het hoe snel spelregels kunnen veranderen.

De EU riep de lidstaten in 2025 al op om alternatieven voor tijdelijke bescherming voor te bereiden. Zonder een duidelijk plan dreigen mensen op het laatste moment zonder perspectief te vallen.

België heeft geen specifieke overgangsregeling. Dat betekent dat mensen aangewezen zijn op de bestaande procedures, bijvoorbeeld via werk, studie of gezinshereniging. Dat is niet voor iedereen haalbaar. Procedures kunnen lang aanslepen en gevolgen hebben voor rechten en ondersteuning.

Ook via asiel is er weinig duidelijkheid. In de praktijk behandelt België de asielaanvragen van Oekraïners met tijdelijke bescherming niet. Het Europese Hof van Justitie oordeelde in oktober 2026 dat dit niet automatisch mag. De uitspraak ging over Nederland, maar is ook voor België van belang.

Wie vijf jaar legaal en ononderbroken in België verblijft, kan onder bepaalde voorwaarden het statuut van langdurig ingezetene aanvragen. Maar mensen met tijdelijke bescherming vallen buiten deze Europese regeling zolang ze dat statuut hebben. Die verblijfsjaren geven dus niet automatisch recht op duurzaam verblijf.

Inna, Olga, Andrii, Nadiia en Nikita laten zien hoeveel kracht mensen vinden om hun leven weer op te bouwen. Hun toekomstwensen verschillen. Sommigen willen in België blijven, anderen hopen terug te keren zodra dat veilig kan. Weer anderen twijfelen nog. Na bijna vijf jaar is tijdelijke opvang niet langer genoeg als toekomstperspectief. Wie hier wortels heeft geschoten, verdient duidelijkheid over de grond waarop die wortels verder kunnen groeien.

• Duidelijke en toegankelijke wegen naar duurzaam verblijf.
• Individuele beoordeling en rechtszekerheid. Niet iedereen wil blijven, en niet iedereen kan of wil terugkeren. Die keuze moet vrijwillig zijn, op basis van persoonlijke omstandigheden en een realistische inschatting van de veiligheid in het land van herkomst.
• Continuïteit van rechten. Een overstap naar een ander verblijfsstatuut mag mensen niet zonder inkomen, toegang tot werk of noodzakelijke sociale bescherming zetten.
• Een gecoördineerde Europese aanpak. Gemeenschappelijke uitgangspunten, heldere informatie en procedures die op elkaar aansluiten, moeten voorkomen dat mensen in het ene land wel en in het andere nauwelijks perspectief hebben.