De kloof tussen woord en wereld: een analyse van het tweede International Migration Review Forum

Enerzijds is er de formele, diplomatische wereld van de Voortgangsverklaring, waarin staten hun toewijding aan mensenrechten herbevestigen. Anderzijds is er de rauwe realiteit op het terrein: toenemende repressie, externalisering van grenzen en een systematische uitholling van de beschermingsnormen voor migranten en vluchtelingen.

Het Mondiaal Pact voor Veilige, Orderlijke en Reguliere Migratie (GCM) uit 2018 vormt het kader voor dit forum. De Voortgangsverklaring van 2026 herbevestigt de principes ervan, maar de toezeggingen blijven vaag en bindende mechanismen ontbreken. Waar de verklaring stelt dat alle migranten houders zijn van mensenrechten ongeacht hun status, wordt die status in de praktijk steeds vaker gebruikt als instrument voor uitsluiting en criminalisering. Het rapport van de Secretaris-Generaal van de VN meldt dat in de afgelopen twee jaar meer dan 15.000 mensen stierven op migratieroutes — een cijfer dat in schril contrast staat met de diplomatieke “vooruitgang” die in New York wordt gevierd.

De Belgische houding is historisch beladen — in 2018 leidde het debat over het GCM tot de val van de regering-Michel. In 2026 concentreert België zich in zijn officiële implementatierapport op slechts 10 van de 23 doelstellingen, met een disproportionele nadruk op controle, ontrading en terugkeer. Legale migratie blijft strikt utilitair: enkel om economische tekorten op te vullen. Tegelijk is de opvangcrisis, waarbij alleenstaande mannen systematisch de toegang tot opvang wordt ontzegd ondanks gerechtelijke vonnissen, een flagrante schending van de verplichtingen die in New York zo luidkeels worden verdedigd.

Een van de krachtigste momenten tijdens het IMRF was de interventie van bisschop Mark Seitz van El Paso, wiens getuigenis vanaf de grens tussen de VS en Mexico fungeert als een spiegel voor de Europese situatie. Hij hekelde de “logica van de securitisering” en de “mercantilisering van migratie”, waarbij private actoren profiteren van detentiecentra en deportatiemachines.

Seitz verbond dit met de leer van paus Leo XIV, die migratie ziet als een oproep tot wederzijdse steun tussen naties. De Kerk blijft een profetische stem: de bescherming van de meest kwetsbaren is een morele plicht die geen excuses duldt.

Terwijl de Voortgangsverklaring spreekt over veilige toegangswegen, implementeert de EU het Nieuwe Pact voor Migratie en Asiel, dat de focus drastisch verschuift naar grensbewaking en externalisering via “return hubs”. Bijzonder alarmerend is de voorgestelde herziening van de Terugkeerverordening (Artikel 23a), die autoriteiten de macht geeft om niet alleen woningen te doorzoeken, maar ook “andere relevante locaties” — een opening voor invallen in asielcentra, parochiezalen en kantoren van hulporganisaties. De Belgische bisschoppen bestempelden dit terecht als een criminalisering van internationale solidariteit. Al het gerucht van gelijkaardige wetgeving heeft een reëel “chilling effect”: migranten zonder papieren durven niet meer naar medische afspraken of hun kinderen naar de voedselbank te brengen, uit angst voor arrestatie.

De Civil Society Action Committee spreekt dan ook van een “diep verontrustende afwezigheid van tastbare vooruitgang”. Grensgeweld, de detentie van kinderen in onmenselijke omstandigheden en de arbeidsuitbuiting van vrouwen in de zorg en huishouding: de realiteit weerspreekt de verklaring op elk punt.

In het licht van deze regressie vraagt Caritas Internationalis dringend om zes acties:

• Pak de diepere oorzaken holistisch aan — zodat migratie een keuze is, geen bittere noodzaak.
• Red levens en stop criminalisering — voer humanitaire uitzonderingen in zodat hulpverlening nooit gelijkgesteld wordt met mensensmokkel.
• Breid veilige trajecten en regularisatie uit — naar het voorbeeld van Spanje, dat bij Koninklijk Besluit 500.000 migranten regulariseerde.
• Elimineer willekeurige detentie — investeer in gemeenschapsgerichte alternatieven, vooral voor gezinnen en kwetsbare groepen.
• Garandeer toegang tot essentiële diensten — creëer strikte ‘firewalls’ zodat migranten zonder angst naar de dokter of school kunnen gaan.
• Veilige en waardige terugkeer — geen externalisering naar return hubs buiten effectief juridisch toezicht.

Het tweede IMRF laat ons achter met een tweeledig gevoel. De Voortgangsverklaring biedt een kader voor dialoog, maar zonder politieke wil blijft het een papieren tijger. België moet kleur bekennen. De keuze om migranten op straat te laten slapen, de dreiging van woonstbetredingen en de focus op ontrading in plaats van bescherming zijn onverenigbaar met de principes waarvoor regeringsleiders in New York applaudisseerden.

Zoals bisschop Seitz ons voorhield: de toekomst van onze gemeenschappen hangt af van hoe we de meest kwetsbaren onder ons behandelen. Het is tijd om de kloof tussen woord en daad te dichten, voordat de geloofwaardigheid van het internationale systeem definitief verloren gaat.